Kata: het neefje van Tweety bird

Welk nut hebben de vleugels van een vogel nog als hij zijn leven lang in een kooitje zit?

In die zin is kata vergelijkbaar met Tweety. Ja, ik weet het, het klinkt raar. Maar ook ons kata is immers niet langer een onderwijsvorm waarmee de principes achter de technieken worden uitgedragen, maar het is zo langzamerhand verworden tot een demonstratie- en presentatievorm van judotechnieken. Sterker nog, de kennis omtrent hoe precies de achterliggende principes onderwezen worden in de diverse meer klassieke kata is praktisch verdwenen en nog slechts aanwezig bij enkelen. Je kunt dus stellen, dat wij kata hebben ontdaan van zijn "vleugels": het vogeltje zit nog slechts in zijn kooitje, tot Leringh ende Vermaeck van de judoka eromhéén.

Een voorbeeld is het Itsutsu No Kata. Deze kata is nog afkomstig van de Tenjin Shinyo Jujutsu Ryu en werd daar geleerd als "Okuden", oftwel het laatste dat men diende te leren. Dat houdt dus in, dat deze vorm aan het eind van het curriculum zit. Niet zonder reden. Je kunt jezelf de vraag stellen, wat men er mee opschiet om deze kata te laten "demonstreren" door twee jeugdige judoka van bijvoorbeeld 12 jaar. Wat wil men daar mee bereiken? Vermaeck? Een bewijs dat het vogeltje nog steeds netjes in zijn kooitje zit!

Voor een groot deel hebben wij deze ontwikkeling aan ons zelf te danken natuurlijk. Wij ontbeerden in grote mate de exploratie drift naar de achtergronden in het judo. Dat is altijd maar aan een enkeling besteedt geweest. Vrijwel niemand had er interesse voor. Er werd slechts gekeken naar de resultaten in het judo. Lees: de medailles. Prestaties die meetbaar en populair zijn. Daar is het altijd om gegaan in ons judo.
Misschien een intrinsiek Westers trekje, dat prestatiegerichte, waar de Oosterling gewend is om dieper in het spirituele, het filosofische te duiken om daaruit sterker weer terug te keren is de westerling gewend geraakt aan "de korte klap". Hij betaalt de Prijs, en verwacht Het Product conform Specificaties geleverd te krijgen.

De Batavia - Reconstructie

Misschien even tijd voor een verhelderend uitstapje naar de roots van ons Hollanders. In vroeger tijden werden zeeschepen nog niet gebouwd aan de hand van bouwtekeningen zoals nu. Dat gebeurde via een systeem van afgeleide maten dat van vader op zoon werd doorgegeven. De reconstructie van een schip zoals de Batavia is daarom een pijnlijk langzaam en complex proces. De reconstructie van de Batavia heeft maar liefst 10 jaar geduurd. De clou schuilt hem hierin, dat wij tegenwoordig dan wel dénken alles beter te weten en te kunnen, maar de reconstructie van de Batavia laat zien dat wij weliswaar op veel terreinen veel bijgeleerd hebben, maar op sommige terreinen ook veel verloren hebben. Hadden wij nu 10 jaar nodig om 1 zo'n schip na te bouwen, in de 17e eeuw ging zo'n schip zo ongeveer 20 jaar mee, en werden per jaar honderden schepen te water gelaten. De allergrootste schepen bouwde men vroeger in een tijd tussen 6 en 9 maanden. Dat klinkt toch iets anders dan 10 jaar. En dat terwijl wij nu beschikken over modern materieel en gereedschap. Kennelijk is dat op zich niet voldoende en is méér nodig. En vandaar weer terug naar het judo.

De markt vraagt, en de markt krijgt zou je kunnen zeggen. Want ook de Sensei in ons land hebben zich in toenemende mate bezig gehouden met het aanscherpen van hun opleiding van wedstrijdjudoka, en hebben het verkrijgen van kennis omtrent het judo en haar principes ver van zich af geworpen. Anders valt het niet te verklaren dat er nooit meer kennis gezocht en verspreid is over het judo in zijn algemeen, maar in het bijzonder over de principes achter de klassieke kata. Begrip gaat immers vooraf aan Studie. Als je niet weet waar je naar zit te kijken, kun je er weinig van leren en trek je vermoedelijk snel verkeerde conclusies.

Als je er vanuit gaat, dat Kata in hun uitvoering het individuele begrip moeten laten zien van de onderliggende principes uit die kata, dan kan het niet anders of individuele verschillen in eigenschappen, mentaliteit, achtergronden (noem maar op) zouden in de uitvoering van die kata zichtbaar moeten worden.

Dat staat echter vrijwel haaks op de tegenwoordige gedachte, dat de uitvoering volledig synchroon moet zijn aan hetgeen de standaard voorschrijft. En we hebben het dan niet over een organisatorische vorm standaardisatie (men moet dezelfde technieken in dezelfde volgorde laten zien). Dat zou wel héél basaal zijn. Nee, we hebben het hier over het om zeep helpen van de individuele aanpassing in het kata op grond van verschillen in eigenschappen, mentaliteit en achtergronden. "Dat is fout" of "Je moet het zó doen" zijn veelgehoorde uitspraken die die tendens aantonen. En die tevens aantonen dat geen hond meer begrijpt waarom die kata uiteindelijk ontworpen zijn, wat zij aan trachten te tonen, wat zij ons proberen te léren.

Kata als wedstrijdsport lijkt leuk voor de revival van de interesse in kata, maar zodra de één een 7 en de ander een 8 krijgt gebaseerd op in welke mate het gedemonstreerde het oog van de jury streelt, is het niet meer dan een vogeltjesshow. Wie heeft het mooiste vogeltje in zijn kooitje?

En daarmee, geachte lezer, is kata tegenwoordig volgens mij een Tweety Bird in een Kooitje.

Een Clownsneus voor de JBN

Dat zou misschien wel een mooie completering zijn voor het figuur dat de JBN op dit moment in de judo wereld slaat met haar kata-beleid.

Individuen met de neiging tot despotisme die binnen de JBN jarenlang voor de kata instructie verantwoordelijkheid hebben gedragen moesten in korte tijd constateren dat ze er naast zaten. Dat in de afgelopen 40 jaar hun "eindproduct" er wezenlijk anders uitzag dan het kata dat door Kōdōkan werd uitgedragen.

En hoezeer je jezelf ook op de borst klopt, of legitimiteit zoekt bij organisaties als EJU of IJF, Kōdōkan is op het gebied van judo nog steeds hét Center of Excellence.

Als je dan daarmee geconfronteerd wordt, dan dreigt de grote G. Van Gezichtsverlies.
En gezichtsverlies, dat weet iedereen, moet ten koste van alles voorkomen worden (voel de ironie in die woorden....) want het tast de machtspositie aan zoals boktor de dakspanten. En wat doe je dan?

Ach, dat bleek simpel: je geeft het door jarenlang gebrek aan synchronisatie met de Bron van ons Judo ontstane beestje gewoon een Naam en een Plek en klaar is Kees! Hmm.

Kijk eens, het was na WO-II allemaal écht niet zo makkelijk. In Europa waren slechts enkele Japanse leermeesters (bijvoorbeeld Hirano Tokio Sensei vanaf 1952) en het was slechts aan enkelen gegund om van een dergelijke meester instructie te krijgen. Laat staan zo ver te komen dat je aan een intensieve kennisoverdracht van de meer essentiële katas toekwam! Je kon niet even in een vliegtuig stappen en naar Japan vliegen om daar een aantal jaren te gaan trainen (vanuit Europa überhaupt pas in 1958 mogelijk). Met de boot was je nogal even onderweg en de kosten waren enorm. Bedenk ook, dat het reizen naar Japan erg lang zéér beperkt werd gehouden, o.a. door besluiten van McArthur direct na WOII. Tot in 1955 was er nauwelijks accommodatie voor toeristen en werd Japan door The New York Times nog bestempeld als één van de meest dure verblijfsplaatsen ter wereld. Daarbij moet je bedenken dat er ook een boterham op de plank moest komen. Naar Japan gaan en daar trainen was dus voor de meesten tot ver in de zestiger jaren een utopie, en slechts voorbehouden aan enkelen.

Maar goed, al zou je daar al aankomen, dan nog sprak je de taal niet en alléén dat al maakte een diepgaande kennisoverdracht zo goed als onmogelijk. Met handgebaren en wat geknik kom je niet tot de benodigde diepte. Lezen was uitgesloten. En dan gaan we hier maar even helemáál niet in op de cultuurverschillen die heersten, en op het feit dat de meeste grote Sensei helemaal niet stonden te springen om hun diepste kata-roerselen zomaar prijs te geven aan de eerste de beste "Gaijin". Van sommigen is zelfs bekend dat zij dit bewust tegenhielden en dit ook aan anderen opdroegen. Daarvan zijn schriftelijke aantekeningen gevonden.

En zo kon het gebeuren, dat mensen naar Japan togen en terugkwamen met een schamel gevuld rugzakje kennis en vaardigheid en dit jarenlang als De Grote Waarheid uitdroegen. Terwijl het niet meer was dan hún persoonlijke interpretatie van het Kata zoals zij dachten dat hun "geleerd" was op dát moment. En daar rammelt héél véél aan dus. Bovendien: in 30 of 40 jaar verandert er véél. Niet alleen bij de Bron zelf, maar ook in die persoonlijke interpretatie.Want wiens judo veranderd niet in 40 jaar?

En als dan in de moderne tijd mensen gemakkelijk naar Tokyo kunnen reizen en kunnen trainen bij Kōdōkan, maken die mensen inééns kennis met de huidige stand van zaken, en kunnen bovendien hun eigen interpretatie maken met betere hulpmiddelen dan vroeger (de leermeesters hebben óók bijgeleerd!). En zo wordt inééns duidelijk, dat wij hier jarenlang hebben getraind op basis van een niet bestaande monstruositeit.

Je zou natuurlijk kunnen zeggen: "Hey, sorry mensen, ik heb ook slechts mijn best gedaan!". Maar néé! This is Holland man!!

Dus wat doe je? Je noemt het "Busen Kata", schrijft er een boek over en verkoopt het aan de JBN als Waarheid. En wat doet de JBN? Die buigt netjes voor de verlicht despoot en maakt er een graduatie norm van. Nu zijn er in Nederland wel vaker boeken over judo verschenen die achteraf uhhh "niet geheel juist" bleken te zijn, maar dit terzijde. Ik bedoel maar: het idee om het zo "op te lossen" is niets nieuws.

En zó kon het gebeuren dat in Nederland iemand sho-dan kan worden op basis van een niet bestaande katavorm die nergens ter wereld erkend wordt. Jawel. Hoe belachelijk maak je jezelf dan wel niet?

De hele judowereld lacht zich er een bult over. Grote kata experts hebben geen flauw idee wat met "Busen Kata" in historisch perspectief bedoeld wordt en ontkennen ten stelligste het bestaan van een dergelijke katavorm. Dat kan ook niet, want historisch had de Butokukai ook helemaal geen eigen kata. De kata instructie werd immers verzorgd door Sensei die afkomstig waren van.... jawel..... Kōdōkan! In latere jaren viel hooguit een verschil in belevingsintensiteit (spirit) in het kata te constateren tussen Butokukai en Kōdōkan.

Het gaat mij hierbij niet om Het Grote Gelijk, en wie dat heeft of juist niet heeft. Het punt dat ik probeer te maken is, dat van een organisatie als JBN verwacht mag worden dat zij niet zomaar iets tot Norm verheffen op basis van iemands' blauwe ogen, maar hiervoor zelf uitgebreid en wetenschappelijk onderbouwd onderzoek doen of laten doen naar de juistheid, houdbaarheid en acceptatie van die veronderstelde Norm bij onder andere hét Center of Excellence: Kōdōkan.

De Toekomst van Kata is niet gediend bij multipele interpretaties en de introductie van hersenspinsels, maar méér bij een hogere intensiviteit in de kennisoverdracht. Zodat het Wiel niet steeds opnieuw uitgevonden moet worden maar Kennis van de oude meesters veilig gesteld wordt. Bij voorkeur nu Daigo Sensei er nog is. Want véél kennis ligt nergens vast en bestaat nergens anders meer dan bij een kleine kring mensen waarvan Daigo Sensei momenteel het middelpunt is. Dus zeg maar: niet steeds iets nieuws uitvinden en daar goede sier mee proberen te maken, maar beter leren omgaan met (en vooral ook: uitwinnen en toegankelijk maken) wat er al is zodat we niet verzanden in zinloze welles-nietes discussies maar onze tijd in waardevolle studie kunnen steken.

En dat is dan de spiegel van vandaag. Die houden we met deze post voor aan de bestuurders van de JBN. Zeg nou zelf JBN bestuurder: past U die Clownsneus ?

De Mystiek van Kata

Daigo Toshiro Sensei, jū-dan

Over Kata valt enorm veel te vertellen. Zoals de meeste judoka wel weten, is kata een gescripte vorm van kennisoverdracht in het judo. Een choreografische instructie vorm dus, waarin ons niet alleen de technieken, maar ook de principes achter de waza duidelijk worden gemaakt.

En de nadruk lag van oudsher op de educatieve aspecten. Want Kano Jigoro Shihan wilde voorkomen dat overal op de wereld een afwijkende soort judo zou ontstaan omdat de ene meester het zó uitlegde, en de andere het zús. Dus werd in het judo als hoofdlijn het kata opgenomen, om zodoende te bereiken dat het onderricht in judo systematisch en overal op min of meer dezelfde manier zou geschieden. Op zich was dit helemaal niets nieuws, want immers werd in die tijd een groot deel van het ju-jutsu onderricht (waar judo uit voortkomt) al in die vorm gedaan. Je kon immers niet maar zo op een mede-leerling afrennen zwaaiend met een mes en hopen dat het goed kwam. Kata is dus altijd als vrij essentieel onderdeel van het judo onderricht gezien. Je kunt zelfs stellen, dat kata het judo onderricht (qua waza) WAS in vervlogen tijden.

Hoe anders is dat nu eigenlijk. En hoeveel discussie is er over kata al wel niet geweest. Waarbij opvalt, dat er sterke polarisatie plaatsvindt tussen de judoka als het om kata gaat, en dat eigenlijk niemand gelijk heeft.

Want lees de wereldwijde fora er maar op na: waar de meeste wedstrijd judoka niets van kata moeten hebben en het soms zelfs volstrekt zinloos noemen, trekken de meeste kohaku judoka een mist op van vaagheid rond de hogere kata om maar te laten zien hoe goed zij het zelf allemaal begrepen hebben, en hoe slecht de rest van de wereld het begrijpt. Men maakt van kata een mystieke beleving die slechts voor weinigen echt is weggelegd. Mensen die het tóch proberen bijvoorbeeld met een uitvoering van Itsutsu No Kata, worden weggezet als judoka die er "niets van begrepen hebben". Vaak is zo'n reactie voorzien van credo's als: "Ik zou niet weten waar ik moest beginnen als ik moest vertellen wat hier allemaal niet goed aan is!" om vervolgens dat ook voorál maar niet te doen: dat vertellen wat er fout aan is.
Want men heeft er kennelijk belang bij, om die mystiek in stand te houden. En dat roept vraagtekens op.

Terwijl men aan de ene kant roept dat grote Japanse Sensei zo weinig essentiële kennis over de achtergronden van de hogere kata overdragen, doen zij dat zélf ook niet. En dat draagt allemaal niet bij aan de verspreiding van die kata, en de richtige uitvoering daarvan.

In de wedstrijdsport heeft men ook al niet het gelijk aan zijn kant. Waar juryleden tegenwoordig toezien op een uitvoering die zoveel mogelijk conform een bepaalde standaard moet zijn wordt daarmee de facto een robotische weergave verkregen die een demonstratie cq. presentatie vorm realiseert in plaats van een educatief element uitwerkt. Dat is tamelijk in strijd met de oorspronkelijke bedoeling van het kata die juist voor die educatieve werking werd bedacht.

Kennelijk hebben wij, mensen, judoka, het gewoon niet begrepen. Daar ligt natuurlijk een schone verantwoordelijkheid bij het Center of Excellence in judo: Kōdōkan.

Die verantwoordelijkheid is mijns inziens niet alleen het uitbrengen van een DVD met als intentie: "Kijk, zó moet het!" maar zou ook moeten bevatten de uitleg over het Waarom, en de nadere duiding van de werking van judo principes binnen die kata die men wil uitdragen. Kōdōkan zal moeten begrijpen, dat ook buiten Japan interesse in judo bestaat, en dat men ook buiten Japan graag wil leren van de grote meesters.
Niet alléén via Kata Cursussen, maar ook door de overdracht van geschriften en teksten uit historische bronnen en zelfs uit thans nog levende meesters. Het is immers zó, dat héél veel historische kennis over het judo slechts in het Japans beschikbaar is. En dat is nou eenmaal een zeer forse belemmering voor ons "Gaijin". Verder is veel kennis al verdwenen, simpelweg omdat de meesters zelf overleden zijn, en nooit iets van de diepere elementen van hun kennis werd vastgelegd op schrift, of die geschriften zélf te gronde gegaan zijn.


Er zit dus veel fout in de manier hoe wij met Kata omgaan in het judo.


En of je nou bij de groep hoort die zegt: "Kata, wat moet ik daarmee?" of dat je bij één van de andere groepen judoka hoort die ik hierboven noemde, in alle gevallen kan er véél verbeteren aan hoe wij met dat van oorsprong zo belangrijke element omgaan. Inclusief Kōdōkan.

Als je zo je oor te luisteren legt bij de experts op de wereld, dan sidderen veel experts bij de gedachte dat er een tijd komt dat Daigo Sensei er niet meer is, en de laatste grote bron van diepere kennis verdwenen is.

Want wat dan nog overblijft, is slechts de robotische choreografische uitvoering uitgelegd door de blinde aan de lamme for all the wrong reasons.